Voet- en enkelklachten

De voet bestaat uit de voorvoet met de tenen, de middenvoet met de voetboog en de achtervoet met de hiel. De enkel verbindt de voet met het onderbeen. Waar de pijn zit, zegt vaak al veel over de oorzaak.

Veelvoorkomende klachten zijn onder andere:

• Een pijnlijke knobbel aan de grote of de kleine teen, of tenen die scheef of krom gaan staan
• Pijn onder de bal van je voet, soms met een branderig of schietend gevoel naar de tenen
• Een stijve, pijnlijke grote teen bij het afrollen van de voet
• Pijn onder de hiel, vooral bij de eerste stappen 's ochtends
• Pijn of een verdikking aan de achillespees of een bult aan de achterkant van de hiel
• Een ingezakte of juist te hoge voetboog, met pijn aan de binnen- of buitenkant van de voet
• Een enkel die steeds opnieuw omslaat of onstabiel aanvoelt
• Pijn en zwelling na een verzwikking of een val
• Pijnlijke eeltplekken of likdoorns op of tussen de tenen
• Wonden, drukplekken of gevoelsverlies aan de voet bij diabetes

Niet elke klacht wijst op een ernstig probleem. Klachten die blijven duren, terugkomen of je dagelijks leven hinderen, verdienen wel een goed onderzoek.

Voet- en enkelklachten hebben veel mogelijke oorzaken. De plaats van de pijn, je leeftijd, je schoenen, je sport en eerdere letsels geven samen richting. Een correcte diagnose is nodig om de juiste behandeling te kiezen.

1. Standafwijkingen van de voorvoet en de tenen
   Een scheve grote teen met een knobbel is een hallux valgus. Aan de kleine teen heet dat een tailor’s bunion. Tenen kunnen ook krom gaan staan, zoals bij een hamerteen of klauwteen. Nauwe schoenen en aanleg spelen vaak een rol.

2. Overbelasting van de voorvoet
   Pijn onder de bal van de voet heet metatarsalgie. Een beknelde zenuw tussen de tenen, een Morton neuroom, geeft eerder een branderige of schietende pijn. Ook sesamoiditis en de ziekte van Freiberg geven pijn in de voorvoet.

3. Slijtage (artrose)
   Slijtage van het gewricht van de grote teen maakt de teen stijf: dat is een hallux rigidus. Ook in de middenvoet (Lisfranc artrose), onder de enkel (subtalaire artrose) en in de enkel zelf (artrose in voet en enkel) kan het kraakbeen slijten.

4. De vorm van de voetboog
   Bij platvoeten is de voetboog ingezakt, bij een holvoet staat hij te hoog. Bij volwassenen is een verzwakte pees aan de binnenkant van de enkel, een tibialis posterior tendinopathie, een veelvoorkomende oorzaak van een zakkende voetboog. Bij jongeren kan een tarsale coalitie meespelen.

5. Hielpijn en peesklachten
   Pijn onder de hiel komt meestal van fasciitis plantaris, een overbelasting van de voetzoolpees. Pijn achteraan de hiel kan komen van achillespees tendinose of van een Haglund-deformiteit. Bij kinderen die veel sporten is de ziekte van Sever een typische oorzaak. Pijn aan de buitenkant van de enkel kan van de peroneuspezen komen.

6. Verzwikkingen en een onstabiele enkel
   Een verzwikte enkel geneest meestal goed. Slaat de enkel daarna steeds opnieuw om, dan kan er een chronische enkelinstabiliteit ontstaan. Soms raakt daarbij ook het kraakbeen beschadigd (kraakbeenletsel in de enkel) of klemt er weefsel in de enkel (enkelimpingement, os trigonum).

7. Breuken en ongevallen
   Na een val of ongeval kan een bot breken, zoals bij een enkelbreuk, een gebroken hiel, een gebroken teen of een Jones-fractuur. Herhaalde overbelasting kan een stressfractuur geven. Een plotse knal in de kuit wijst op een gescheurde achillespees.

8. Diabetes
   Bij diabetes kan het gevoel in de voeten verminderen. Kleine wondjes of drukplekken vallen dan minder op en genezen trager. Lees meer bij diabetische voet en Charcot-voet.

9. Druk en wrijving op de huid
   Een pijnlijke eeltplek op een teen of tussen de tenen kan een hardcorn of een softcorn zijn. Ook een ingegroeide teennagel is een veelvoorkomende oorzaak van pijn aan de teen.

Het onderzoek van de voet en de enkel verloopt in drie stappen: een vraaggesprek, een lichamelijk onderzoek en, als het nodig is, beeldvorming. Zo krijgt de voet- en enkelchirurg een volledig beeld van je klachten.

1. Vraaggesprek (anamnese)
   De arts vraagt waar de pijn zit, sinds wanneer je klachten hebt en wanneer ze erger worden. Vragen die zeker aan bod komen:

   • Wanneer zijn de klachten begonnen? Was er een val, een verzwikking of een andere aanleiding?
   • Waar zit de pijn precies: aan de tenen, onder de voet, aan de hiel of aan de enkel?
   • Doet het vooral pijn bij de eerste stappen, na het sporten of ook in rust?
   • Welke schoenen draag je en welke hinderen?
   • Heb je diabetes, reuma of eerdere letsels aan voet of enkel?

2. Lichamelijk onderzoek
   De arts bekijkt je voeten in zit en in stand, en kijkt hoe je stapt. Onderdelen zijn onder meer:

   • De stand van de tenen, de voetboog en de hiel
   • Drukpijn op pezen, gewrichtsbanden en botten
   • De beweeglijkheid van de enkel, de voet en de tenen
   • De stabiliteit van de enkel
   • Het gevoel en de bloedtoevoer van de voet
   • Je schoenen en eventuele steunzolen

3. Beeldvorming
   Afhankelijk van wat de arts vindt, volgt een aanvullend onderzoek:

   • Röntgenfoto (RX): bij voetklachten bij voorkeur staand, omdat de stand van de voet dan het best zichtbaar is
   • Echografie: voor pezen, slijmbeurzen en zachte weefsels
   • MRI-scan: voor kraakbeen, pezen, gewrichtsbanden en botoedeem
   • CT- of SPECT-CT-scan: bij complexe botproblemen, slijtage of de planning van een ingreep

De keuze van het onderzoek gebeurt op maat. Niet elke klacht vraagt een scan.

Bij lichte klachten kan je zelf al veel doen. Ook je huisarts kan de eerste stappen zetten. Deze tips vervangen geen raadpleging bij klachten die blijven duren of erger worden.

• Kies de juiste schoenen: een ruime en hoge teenbox geeft minder druk op knobbels en tenen. Een schoen met een stevige zool en een afrolzool ontlast een stijve grote teen en de voorvoet.

• Steunzolen: kant-en-klare steunzolen, bijvoorbeeld met een metatarsaalpad onder de voorvoet, geven vaak al verlichting. Je vindt ze in een zorgwinkel of online.

• Bescherm drukplekken: een siliconen teenkous of beschermkapje verlicht de druk op een pijnlijke teen of eeltplek.

• Rek de kuitspieren: dagelijkse rekoefeningen voor de kuit helpen bij hielpijn en bij pijn onder de voorvoet.

• Na een verzwikking: rust, koelen, een drukverband en de voet hoog leggen beperken de zwelling de eerste dagen. Bouw daarna de belasting geleidelijk op.

• Bij diabetes: bekijk je voeten elke dag op wondjes, roodheid of drukplekken en ga meteen naar je huisarts als je iets opmerkt.

Je huisarts kan, als het nodig is, al een röntgenfoto van de voet in staande houding aanvragen. Breng die mee naar je raadpleging.

Bij veel voetklachten is je huisarts het eerste aanspreekpunt. In bepaalde situaties is een onderzoek door de voet- en enkelchirurg aangewezen.

Maak een afspraak bij Orthopedie Turnhout, via je huisarts of rechtstreeks, wanneer:

1. De pijn blijft duren ondanks aangepaste schoenen, steunzolen of oefeningen

2. Je voet of tenen zichtbaar van stand veranderen

3. Je enkel steeds opnieuw omslaat of onstabiel aanvoelt

4. Je na een val of verzwikking niet meer goed kan steunen

5. De klachten je stappen, werken of sporten belemmeren

Ga meteen naar een arts bij een plotse knal in de kuit, een duidelijk misvormde enkel na een ongeval, of bij diabetes met een wonde, een rode, warme of gezwollen voet. Bij diabetes kan je terecht in de diabetische voetkliniek.

We behandelen op maat. Niet iedereen heeft een operatie nodig. De arts bespreekt samen met jou welke aanpak het best past bij je klachten, je leeftijd en je activiteiten. We starten altijd met de minst ingrijpende maatregelen.

1. Schoenadvies en steunzolen: vaak de eerste en belangrijkste stap. Soms is een steunzool op maat nodig.

2. Kinesitherapie en oefeningen: om spieren te versterken, pezen te ontlasten en het evenwicht van de enkel te verbeteren.

3. Brace, tape of tijdelijke immobilisatie: bijvoorbeeld een enkelbrace na een verzwikking of een wandellaars (walking boot) na een breuk of een ingreep.

4. Infiltratie: een injectie kan bij sommige aandoeningen pijn en ontsteking verminderen.

5. Een operatie: als de klachten blijven ondanks deze maatregelen. Afhankelijk van de aandoening gaat het om een correctie van de stand (osteotomie), een kijkoperatie van de enkel, het herstel van pezen of gewrichtsbanden, het vastzetten van een gewricht (artrodese) of een enkelprothese. Veel ingrepen aan de voet gebeuren in dagopname.

Het herstel hangt af van de behandeling. Na een ingreep aan de voet krijg je meestal een aangepaste schoen of een wandellaars en een duidelijk schema om de voet geleidelijk weer te belasten. Je arts bespreekt vooraf met jou hoe lang je niet kan werken, autorijden of sporten.

Heb je aanhoudende pijn aan je voet of enkel? Maak een afspraak bij Orthopedie Turnhout voor een correcte diagnose en persoonlijk behandeladvies.

Voet- en enkelklachten hebben heel uiteenlopende oorzaken: van knellende schoenen en overbelasting tot slijtage en letsels. Vaak helpen aangepaste schoenen, steunzolen en oefeningen al veel, en kan je huisarts de eerste stappen zetten. Blijven de klachten, dan onderzoekt de voet- en enkelchirurg je voet grondig en bekijkt hij samen met jou welke behandeling het best bij je past.

Veelgestelde vragen over voet- en enkelklachten

Moet ik eerst naar mijn huisarts?

Bij de meeste voetklachten wel. Je huisarts kan schoenadvies geven, steunzolen of kinesitherapie voorschrijven en een staande röntgenfoto van de voet aanvragen. Helpt dat niet voldoende, dan verwijst hij je door naar de voet- en enkelchirurg. Na een ongeval met hevige pijn of een misvormde enkel ga je meteen naar een arts.

Helpen steunzolen echt?

Bij veel klachten wel, bijvoorbeeld bij pijn onder de voorvoet, platvoeten of hielpijn. Begin gerust met kant-en-klare steunzolen. Helpen die onvoldoende, dan kan een steunzool op maat nodig zijn.

Moet ik een scan laten maken voor mijn afspraak?

Nee. Een staande röntgenfoto van de voet is vaak een nuttige eerste stap. De voet- en enkelchirurg beslist na het onderzoek of een echografie, MRI- of CT-scan nodig is.

Is een operatie altijd nodig?

Nee. De meeste voet- en enkelklachten worden behandeld met aangepaste schoenen, steunzolen, oefeningen of kinesitherapie. Een operatie komt pas in beeld als de klachten blijven of als de stand van de voet verder verandert.

Wat neem ik mee naar mijn afspraak?

Breng bestaande beeldvorming mee, een lijst van je medicatie, de verwijsbrief van je huisarts als je die hebt, en de schoenen en steunzolen die je meestal draagt. Draag kleding waarbij je voeten en onderbenen goed te onderzoeken zijn.

Dr. Joris Robberecht, orthopedisch chirurg (voet- en enkelchirurgie), Orthopedie Turnhout · RIZIV 1-49989-70-480