Een AC-luxatie komt hoofdzakelijk voor bij:

• ‍Jonge sporters: contact- en veldsporters (zoals rugby, voetbal) en wielrenners lopen vaker letsels aan het AC-gewricht op door vallen of botsingen op hoge snelheid.
• ‍Volwassenen bij een ongeluk: een stevige val of verkeersongeval kan op alle leeftijden een AC-luxatie veroorzaken.
• ‍Mannen: door risicogedrag en sportdeelname hebben mannen iets vaker dit letsel dan vrouwen.

De volgende klachten zijn typerend:

• ‍Schouderpijn bovenop: felle pijn boven op de schouder, ter hoogte van het AC-gewricht. De pijn verergert als men de arm opheft of beweegt.
• ‍Bult op de schouder: bij een hoge graad luxatie (ernstige AC-luxatie) steekt het uiteinde van het sleutelbeen omhoog, zichtbaar als een knobbel vlak onder de huid. Dit geeft de schouder een asymmetrisch aanzien.
• ‍Bewegingsbeperking: de arm kan niet voluit bewogen worden; vooral het heffen van de arm boven schouderhoogte lukt niet door pijn en door de ontwrichting.
• ‍Zwelling en blauwe plek: de schouder kan gezwollen zijn en er kan later een blauwe plek verschijnen rond het gewricht.
• ‍Drukpijn en instabiliteit: drukken op het uitstekende uiteinde van het sleutelbeen is pijnlijk. Bij een zware luxatie voelt het sleutelbeen instabiel aan – het kan op en neer bewegen als een 'pianotoets' wanneer erop gedrukt wordt.

De arts vermoedt dit letsel op basis van het ongevalsmechanisme en het klinische beeld:

‍Anamnese: De arts vraagt wat er is gebeurd (bijvoorbeeld een val) en naar de symptomen. Ook zal gevraagd worden of u nog gevoel en beweging hebt in de schouder en vingers, om te controleren of er geen zenuwschade is.

‍Klinisch onderzoek: de bovenkant van de schouder wordt geïnspecteerd. Bij hoge graden ziet men het uitstekende sleutelbeen direct. De arts voelt aan het AC-gewricht: druk op het sleutelbeen is zeer pijnlijk, en bij ernstige luxatie kan men het sleutelbeen abnormaal op en neer bewegen (pianotoets teken).

‍Röntgenfoto: er worden röntgenfoto’s gemaakt van de schouder. Hierop is te zien of het sleutelbeen uit de kom is en hoeveel speling er is. Bij twijfel kan een foto met gewichten in de handen (stress opname) de mate van AC-luxatie beter zichtbaar maken.

‍Aanvullend: meestal zijn röntgenfoto’s voldoende. In uitzonderlijke gevallen wordt een echografie of MRI gedaan om bijkomende letsels uit te sluiten.

De behandeling van een AC-luxatie hangt af van de graad van het letsel:

Stap 1: Eerste maatregelen. Houd de arm zo snel mogelijk ondersteund om de schouder rust te geven en pijn te verlichten. Gebruik een draagdoek (mitella). Leg ijs op de schouder om pijn en zwelling te verminderen. Neem een pijnstiller zoals paracetamol in overleg met de arts. Probeer de aangedane arm niet zelf te bewegen of terug te duwen.

Stap 2: Conservatieve behandeling (geen operatie). In de meeste gevallen volstaat een niet-operatieve aanpak. Rockwood graad I en II (en vaak graad III) luxaties behandelt men met ondersteuning en rust: doorgaans wordt de arm 1 à 3 weken in een mitella gedragen. Hierdoor kunnen de gescheurde banden genezen en nemen de klachten af. Zodra de pijn na een week al gedeeltelijk afneemt, mag u de mitella geleidelijk afdoen en beginnen met oefenen. Een kinesitherapeut kan oefeningen voorzien om de schouder te mobiliseren en de spieren te versterken. Het sleutelbeen kan enigszins hoog blijven staan, maar bij de meeste patiënten herstelt het gewricht vanzelf voldoende zodat de klachten verdwijnen. Zware belasting van de schouder (bovenhandse sportbewegingen of zwaar tillen) moet men de eerste 6 weken vermijden.

Stap 3: Operatie (ernstige luxatie). Bij hoge graden luxatie (rockwood graad IV, V of VI, of soms graad III bij zeer actieve patiënten) kan een operatie aangewezen zijn om het sleutelbeen weer op zijn plaats te fixeren. De chirurg brengt het sleutelbeen terug op zijn plek en stabiliseert het met speciaal materiaal (bijvoorbeeld hook plate of kunstband). Deze ingreep gebeurt onder algemene verdoving. Na de operatie draagt u enkele weken een draagverband en start u daarna met fysiotherapie om de schouderfunctie terug te winnen. Een operatieve behandeling gebeurt alleen in geselecteerde gevallen; bij de meeste patiënten is het niet nodig.

‍

De prognose is meestal goed. Reeds na enkele dagen tot een week nemen pijn en zwelling duidelijk af. De meeste patiënten herstellen vanzelf zonder operatie: het AC-gewricht groeit binnen enkele weken voldoende vast, al kan een klein bultje boven op de schouder zichtbaar blijven. Over het algemeen heeft dit weinig invloed op de schouderfunctie. Een AC-luxatie van Rockwood graad I-II geneest doorgaans volledig binnen enkele weken tot maanden. In ernstige gevallen (rockwood graad III of hoger) kan het herstel enkele maanden duren voordat de schouder weer volledig belastbaar is. Bij sommige patiënten blijft de schouder bij zware belasting wat gevoelig of minder stabiel aanvoelen. Na een eventuele operatie is intensieve revalidatie nodig, maar ook dan is de uitkomst doorgaans goed: patiënten kunnen de arm weer normaal gebruiken in het dagelijks leven en hun sportactiviteiten hervatten.

Een AC-luxatie is een ontwrichting van het gewricht tussen sleutelbeen (clavicula) en schouderdak (acromion). Dit letsel ontstaat typisch door een val op de schouder en veroorzaakt pijn en soms een zichtbare bult op de schouder. De diagnose is meestal klinisch duidelijk en kan bevestigd worden met een röntgenfoto. In de meeste gevallen hoeft een AC-luxatie niet geopereerd te worden en volstaat een behandeling met rust (mitella) en oefentherapie. Bij ernstige gevallen herstelt de schouder na een operatie ook goed. Met de juiste begeleiding en revalidatie krijgen de meeste patiënten hun schouderfunctie weer terug.